Kinh đô của nhà nước phong kiến tập quyền ở nước ta, thuộc xã Trường Yên, huyện Hoa Lư, nằm trên một diện tích trải rộng khoảng 400ha. Năm 968, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi hoàng đế, hiệu là Đinh Tiên Hoàng, đặt tên nước là Đại Cồ Việt và chọn Hoa Lư là kinh đô. Kinh đô Hoa Lư tồn tại 41 năm (từ năm 968 đến năm 1009) trong đó 12 năm là triều đại nhà Đinh và 29 năm kế tiếp là triều đại nhà Tiền Lê (người đầu tiên là Lê Hoàn lên ngôi Hoàng Đế hiệu là Lê Đại Hành). Trước khi rời đô về kinh thành Thăng Long, Lý Công Uẩn lên ngôi vua tại Hoa Lư, lấy đế hiệu là Lý Thái Tổ.

Hơn ngàn năm trước, Hoa Lư là đế đô thật nguy nga, tráng lệ. Những núi đồi trùng điệp xung quanh vòng đai kinh đô như tấm bình phong; sông Hoàng Long uốn khúc và cánh đồng Hoa Lư Nho Quan, Gia Viễn mênh mông là hào sâu thiên nhiên rất thuận lợi về mặt quân sự. Khu thành Hoa Lư rộng đến 300ha. Thành gồm hai khu là khu trong và khu ngoài, thông với nhau bằng một lối đi nhỏ hẹp và hiểm trở. Mỗi khu gồm có nhiều vòng, nhiều tuyến nhỏ.

Theo truyền thuyết, cung điện được xây ở thành ngoài. ở phía Đông có lối đi chính vào thành. Đến năm 1010 Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long, từ đó kinh đô Hoa Lư trở thành cố đô. Ngày nay trên nền cung điện năm xưa là hai ngôi đền cách nhau chừng 500m. Một đền thờ Đinh Tiên Hoàng và một đền thờ Lê Đại Hành. Về thăm lại đất Hoa Lư là dịp để chúng ta chiêm ngưỡng các công trình kiến trúc, những nét đẹp của toàn bộ khu di tích, ghi dấu thời kỳ mở nước huy hoàng, độc lập, tự chủ của đất nước Đại Cồ Việt từ ngàn năm về trước…

Động Thiên Hà là một động nhỏ nằm ở xã Sơn Hà, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình. Động nằm ẩn mình trong dải núi Tướng, một ngọn núi thuộc dãy núi Tràng An. Núi Tướng được xem như một vọng gác tiền tiêu bảo vệ thành Hoa Lư thời vua Đinh Tiên Hoàng và vua Lê Đại Hành.

Động Thiên Hà nằm giữa lòng Núi Tướng ,trong rừng đặc dụng Hoa Lư, điểm du lịch sinh thái mới phát hiện được các bạn đánh giá là (xuyên thuỷ động) đep của Ninh Bình. Động dài 700m lòng hang rộng có nhiều nhũ đá, hiện lên trong không gian huyền ảo ,trước đây hang bị chôn vùi trong bùn nay mới được tìm thấy. Đi thuyền chèo tay khám phá Động Thiên Hà thưởng ngoạn phong cảnh thiên nhiên hoang sơ ,kỳ bí của hang động và núi rừng.

Suối nước nóng mặn Kênh Gà thuộc thôn Kênh Gà, xã Gia Thịnh, huyện Gia Viễn. Núi Kênh gà trông xa như hình một con lạc đà đang đi, nơi đây có một nguồn nước suối nóng mặn, vì thế suối có tên là Kênh Gà. Dòng nước từ trong núi chảy ra, trong vắt, chưa bao giờ ngừng. Mạch nước này có từ lâu lắm, nhưng đến năm 1940 người Pháp mới biết tới và bắt đầu nghiên cứu và đưa vào khai thác.

Nước khoáng Kênh gà chứa nhiều muối natriclorua, kaliclorua, canxi, magieeclorua và muối Bicacbonat, nước không màu, trong, nhiệt độ ổn định cho quanh năm là 53ºC. Nước khoáng Kênh Gà dùng để tắm hay ngâm mình nhiều lần sẽ khỏi các bệnh như khớp mãn tính, viêm dây thần kinh, các bệnh ngoài da và phụ khoa… Nước suối Kênh gà uống vào có tác dụng kích thích hoạt động của gan, mật, chữa bệnh bướu cổ, và dùng để bào chế thành huyết thanh tiêm tĩnh mạch… Nước khoáng Kênh Gà là một trong số rất ít mỏ nước khoáng lộ thiên ở nước ta có giá trị to lớn trong y học để phòng và chữa bệnh.

Động Vân Trình rộng gần 3.500m2, là một động lớn nhất và đẹp nhất của tỉnh Ninh Bình, sánh ngang với động Thiên Cung ở Vịnh Hạ Long (Quảng Ninh). Động nằm trong núi Mõ, thuộc thôn Vân Trình xã Thượng Hòa huyện Nho Quan. Núi Mõ là tên gọi tượng hình của dân gian, còn tên chữ thời xưa gọi là núi Thổ Tích. Theo sách Đại Nam nhất thống chí “núi Thổ Tích cách huyện Gia Viễn 32 dặm về phía Tây, sườn núi có động, động lại chia làm hai, động trước có khe hở ánh sáng thấu suốt, động sau rất sâu, khi vào tất phải dùng đuốc, phần này rộng rãi có thể chứa được vài trăm người; thạch nhũ kết tụ, sắc óng ánh đáng yêu”. Động Vân Trình còn giữ nguyên được nét đẹp trinh nguyên, tinh khiết của đá. Bạn đến đây không cần phải tưởng tượng về chốn bồng lai tiên cảnh, mà chính hang đã là cảnh thần tiên hiện giữa cõi trần.

Tam Cốc – Bích Động nằm trên địa phận xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư, cách trung tâm thành phố Ninh Bình 6km về phía Tây Nam. Tam Cốc – Bích Động, còn được biết đến với những cái tên nổi tiếng như “vịnh Hạ Long trên cạn” hay “Nam thiên đệ nhị động” là một khu du lịch trọng điểm quốc gia Việt Nam.

Toàn khu vực bao gồm hệ thống các hang động núi đá vôi và các di tích lịch sử liên quan đến triều đại nhà Trần nằm chủ yếu ở xã Ninh Hải, Hoa Lư, Ninh Bình. Quần thể danh thắng Tràng An – Tam Cốc được thủ tướng chính phủ Việt Nam xếp hạng là di tích quốc gia đặc biệt và đã được UNESCO xếp hạng di sản thế giới. Tam Cốc nghĩa là ba hang (xuyên thủy) gồm: hang Cả dài 127m, hang hai dài 70m, hang Ba dài 45m, nằm dọc theo sông Ngô Đồng.

Chùa Bích Động tọa lạc trên sườn núi Bích Động, thuộc thôn Đam Khê, xã Ninh Hải cách bến Tam Cốc 2 km, có nghĩa là “động xanh”, là tên do tể tướng Nguyễn Nghiễm, thân phụ của đại thi hào Nguyễn Du đặt cho động năm 1773. Đây là ngôi chùa được xây dựng theo kiểu tam cấp dựa vào thế núi từ thấp lên cao thành 3 ngôi chùa riêng biệt: Hạ, Trung, Thượng. Đây là một danh thắng nổi tiếng đã được mệnh danh là “Nam thiên đệ nhị động”.

Tam Cốc – Bích Động nằm cách quốc lộ 1A 2 km, cách thành phố Ninh Bình 7 km, cách thị xã Tam Điệp 9 km. Bạn muốn thăm Tam Cốc, bạn xuống thuyền từ bến trung tâm. Thuyền đưa bạn trên dòng sông Ngô Đồng uốn lượn qua các vách núi, hang xuyên thuỷ, cánh đồng lúa. Thời gian đi và trở lại khoảng 2 giờ. Phong cảnh Tam Cốc, nhất là 2 bên dòng sông Ngô Đồng có thể thay đổi theo mùa lúa (lúa xanh, lúa vàng hoặc màu bạc của nước trên cánh đồng).

Nhiều điểm du lịch khác rất gần với khu du lịch Tam Cốc – Bích Động mà bạn có thể khám phá trong hành trình của mình: như đền Thái Vi, hang Múa, khu du lịch Thung Nắng, vườn chim Thung Nham, làng Việt cổ Cố Viên Lầu, động Thiên Hà.

Nằm ở trung tâm của Quần thể danh thắng Tràng An, khu du lịch Tràng An có diện tích 2.168ha là một vùng núi non hùng vĩ, tráng lệ được tạo bởi các thế núi muôn hình vạn trạng soi bóng xuống những dòng suối nhỏ quanh co, uốn khúc nối liền hàng trăm hang động, các thung lung hoang sơ, kỳ bí.
Khu du lịch Tràng An có quần thể hang động như: hang Ba Giọt, hang Địa Linh, hang Tối, hang Sáng, hang Ao Trai, hang Seo,.. và các thung lũng như: thung đền Trần, thung Mây, thung Nấu rượu, thung Khống… các hang xuyên thuỷ dài và đẹp mới được khai thác sẽ làm cho bạn ngỡ ngàng. Tất cả dường như hoà quyện vào nhau tạo nên một không gian kỳ thú. Với 48 hang xuyên thuỷ động, đây là quần thể hang động có một không hai ở Việt Nam.Nơi đây đã được Chính phủ Việt Nam xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt quan trọng và UNESCO công nhận là di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới năm 2014. Tràng An vốn được gọi là thành Nam của kinh đô Hoa Lư xưa, nay là cố đô Hoa Lư. Tràng An với hệ thống dãy núi đá vôi có tuổi địa chất khoảng 250 triệu năm, qua thời gian dài phong hóa bởi sự biến đổi của trái đất, khí hậu, biển tiến, biển thoái đã mang trong mình hàng trăm thung lũng, hang động, hồ đầm. Trong danh thắng này còn có nhiều hệ sinh thái rừng ngập nước, rừng trên núi đá vôi và các di tích gắn với lịch sử của kinh đô Hoa Lư xưa. Tràng An cách thủ đô Hà Nội 100km với 1h30p chạy xe ôtô, cách thành phố Ninh Bình 6 km về phía tây, cách khu du lịch chùa Bái Đính 15km. Để khám phá Tràng An, bạn có thể lựa chọn: Tuyến du lịch đường bộ: Với chiều dài 1,6 km, bạn sẽ đi bộ qua 3 quèn vào đền Trần. Tuyến này bắt đầu từ bến Cây Bàng, đây là tuyến du lịch rất thú vị. Bạn sẽ đi bộ, leo núi qua ba đèo liền nhau. Đèo thứ nhất là đèo Cậy có độ cao so với mặt nước khoảng 60m. Đèo thứ hai là đèo Vài và đèo thứ ba là đèo đền Trần. Hiện nay, đường leo núi này đã được xây các bậc đá rộng. Trên đường đến đền Trần đã dựng 7 chiếc lầu bằng gỗ lim hình bát giác làm nơi nghỉ chân cho bạn khi leo núi.Tuyến du lịch đường thuỷ kết hợp với leo núi: Theo tuyến này, bạn sẽ được ngồi thuyền được chở bởi những người dân địa phương đưa qua 12 hang động, 3 điểm tâm linh theo một lộ trình khép kín, với thời gian hơn 3 tiếng đồng hồ. Xuất phát từ bến thuyền trung tâm, đến đền Trần, qua các hang Địa Linh, hang Tối, Hang Sáng, hang Nấu Rượu, bạn lên thuyền và leo gần 500 bậc đá vào dâng hương tại đền Trần, sau đó lại tiếp tục xuống thuyền qua hang Nấu Rượu đến hang Sính, Hang Si, hang Ba Giọt, hang Seo, qua hang Sơn Dương và sau đó lên thăm quan phủ Khống, chùa Báo hiếu, rồi tiếp tục lộ trình đến hang Khống, hang Trần, hang Quy Hậu và trở về điểm xuất phát và kết thúc chuyến đi.

Nhiều điểm du lịch khác rất gần với khu du lịch Tràng An mà bạn có thể khám phá trong hành trình của mình: Cố đô Hoa Lư; chùa Bàn Long; chùa Bái Đính; Kênh Gà – Vân Trình.

Nằm ở phía Tây Nam thành phố Ninh Bình, Khu du lịch sinh thái Vườn Chim Thung Nham (Thung Chim) thuộc xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư, là một trong những điểm du lịch hội tụ đầy đủ các yếu tố văn hóa, tâm linh, cảnh quan và đa dạng sinh học. Cách chùa Bích Động 5km, theo tuyến đường du lịch vườn Chim – thung Nham bạn sẽ được tham quan nhiều điểm du lịch hấp dẫn như: Cây Đa di chuyển – Cây Duối nghìn năm, thưởng thức trái cây của Khu Miệt Vườn, Thung lũng tình yêu, Động Vái Giời – Hang bụt – Động Tiên Cá – Động Thủy Cung – Động Ba Cô – Rừng nguyên sinh trên núi đá vôi.

Đặc biệt đến với Thung Chim, bạn còn được khám phá cuộc sống hoang dã của gần 40 loài chim với khoảng 50 ngàn con. Nhất là khi mỗi buổi hoàng hôn về, từng đàn, từng đàn cò trắng bay lượn, trú ngụ kín cả một vùng đất ngập nước, bạn sẽ cảm nhận được nét đẹp nguyên sơ kỳ thú khó có thể có nơi nào có được. Sau hành trình khám phá những vẻ đẹp của Thung Chim, bạn có thể nghỉ ngơi trên các dãy nhà sàn ẩn mình dưới những tán rừng xanh với đầy đủ tiện nghi sinh hoạt hiện đại, tận hưởng những dịch vụ chăm sóc sức khỏe và thưởng thức những món ăn ẩm thực dân dã đồng quê độc đáo, do những nhà đầu bếp chuyên nghiệp chế biến từ những sản phẩm được thu hái từ tự nhiên của Thung Nham như Lợn cắp nách, Gà đồi, Cá hồ tự nhiên, Măng Vầu, rau rừng,… thưởng thức đặc sản mắm tép Hải Nham, nhâm nhi ly Rượu nếp Khê trong, thả hồn trong không gian tĩnh mịch, thanh bình và yên ả của thung lũng Đồi Nham…

Vườn quốc gia Cúc Phương được thành lập vào 7/7/1962, có diện tích 22.200 ha, trong đó ắ là núi đá vôi cao từ 300 đến 648 m so với mặt biển. Đây là vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam. Vườn có hệ động thực vật phong phú, đa dạng. Khí hậu ở Cúc Phương thuộc loại khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình năm khoảng 24,7ºC. Địa hình phức tạp, rừng ở dạng nguyên sinh chứa nhiều bí ẩn, và cảnh quan độc đáo.

Trong vườn còn có suối nước nóng 38ºC. Hệ thực vật rất phong phú với 1.944 loài thuộc 908 chi và 229 họ. Đặc biệt có cây chò xanh, cây sấu cổ thụ đều trên dưới 1.000 năm tuổi, cao từ 50-70m. Riêng hoa phong lan có tới 50 loài, có loài cho hoa và hương thơm quanh năm. Hệ động vật đa dạng bao gồm 71 loài thú, hơn 300 loài chim, 33 loài bò sát và 16 loài lưỡng cư. Nhiều loài thú quí như: gấu, ngựa, lợn lòi, hổ, báo, chồn, sóc, khỉ… Khu chăn nuôi nửa tự nhiên với các loài hươu sao, nai, khỉ vàng, voọc quần đùi, sóc bay… là nơi phục vụ công tác nghiên cứu của các nhà khoa học và bạn có dịp chiêm ngưỡng như khi sống trong rừng tự nhiên. Cúc Phương còn là quê hương của hàng trăm loài chim, bướm đẹp và lạ.

Hiện nay, vườn quốc gia Cúc Phương đã trở thành một trung tâm cung cấp các loài thực vật quý hiếm, có giá trị kinh tế cao phục vụ cho các chương trình trồng rừng trong khu vực và trên cả nước. Đến Cúc Phương đẹp nhất vào mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4. Một khu rừng nguyên sinh với hệ sinh thái rừng nhiệt đới đa dạng, phong phú được bảo vệ nghiêm ngặt.